content
Zonneovenproject tot en met 2000
Op deze pagina wordt de geschiedenis van het zonneovenproject van Stichting Vajra beschreven tot 2001. Klik hier voor een beschrijving van de verschillende typen zonneovens.Stichting Vajra heeft in de afgelopen jaren in Nepal heel wat initiatieven genomen met betrekking tot solar cooking, het koken met behulp van zonne-energie. Met diverse eenvoudige apparaten kan men in de (sub)tropen al op zonne-energie een maaltijd bereiden. Voor de verspreiding van deze kooktechniek werkt Stichting Vajra nauw samen met Solar Cookers International (SCI), een Amerikaanse organisatie die als denktank fungeert en het gebruik van zonneovens in hoog tempo wereldwijd wil propageren. Verder heeft Stichting Vajra in het verleden samengewerkt met het Centre for Rural Technology (CRT) in Kathmandu. Deze organisatie onderzoekt de toepasbaarheid van eenvoudige technologieën in afgelegen landelijke gebieden.
Tachtig procent van de totale energiebehoefte in Nepal komt uit de bossen, doordat het grootste deel van de bevolking op hout kookt. De gestage bevolkingsgroei leidt tot een toenemende energievraag en dus tot meer houtkap. Eindresultaat is dat Nepal een der snelst ontbossende landen ter wereld is geworden. Dit ecologische rampscenario mag dan wel wereldwijd bekend zijn, maar er wordt nationaal en internationaal veel te weinig ondernomen om deze ontwikkeling te stuiten.
Om meer bekendheid aan de mogelijkheden van het koken met de zon te geven, heeft Stichting Vajra een grote demonstratie gefinancierd midden in Kathmandu, op het Durbar Square. Daarbij werden verschillende soorten zonneovens tentoongesteld en werden voor het publiek allerlei gerechten bereid. De demonstratie kreeg de aandacht van de landelijke pers en er kwam zelfs een aantal kamerleden opdagen. Veel mensen waren verbaasd dat de zon zoveel warmte geeft en sommigen vroegen wantrouwend: 'Waar zitten de batterijen?'
Demonstratie van zonneovens midden in Kathmandu, op het Durbar Square
In 1998 is Stichting Vajra een project gestart om zonneovens in de Bhutanese vluchtelingenkampen in het uiterste oosten van Nepal te introduceren. De zonneoven is in het vluchtelingenkamp Beldangi-I inmiddels een alledaags gezicht.
Zonneovens in het vluchtelingenkamp Beldangi-I
Â
Â
Zonneovens in de vluchtelingenkampen
In 1998 heeft Els Schapendonk, toentertijd studente HEAO aan Fontys Hogescholen en nadien studente culturele antropologie aan VU Amsterdam, na een verkenning door Maarten Olthof gedurende een halfjaar het zonneovenproject in de vluchtelingenkampen geïnitieerd en begeleid.
Â
Klik hier voor een uitgebreide 'reactie uit het veld' van Els Schapendonk.
In enkele maanden tijd is er een werkplaats gebouwd, is de productie van zonneovens op gang gebracht door de vorming van een team van in zonneovens gespecialiseerde timmerlieden en zijn doeltreffende trainingen voor vrouwen in het gebruik van zonneovens georganiseerd. Met de aanwezige hulporganisaties hebben Maarten en Els besprekingen gevoerd, waarbij de strategie werd bepaald en werkafspraken werden gemaakt.
Werkplaats zonneovens
Klik hier voor een uitgebreid verslag van Els Schapendonk over de introductie van zonneovens in de vluchtelingenkampen.
Â
Marjon Kuys zette daarna het zonneovenproject voort. Marjon is politicologe en was enige tijd verbonden aan een organisatie voor duurzame energie. Zij continueerde de productie van zonneovens en zorgde voor reparaties van beschadigde exemplaren. Ze bezocht vluchtelingen om een beeld te krijgen van het gebruik van de ovens en om vast te stellen hoeveel er op brandstof wordt bespaard.
Uit het onderzoek van Marjon bleek dat de ovens het tekort aan brandstof kunnen opheffen. Hierdoor is illegale houtkap niet meer nodig. Marjon heeft voor enkele vrouwen in het Refugee Women Forum een opleiding verzorgd, waardoor zij nu zelf trainingen in het gebruik van de ovens kunnen geven. Ook hebben de vrouwen geleerd hoe ze de noodzaak van reparaties aan beschadigde ovens kunnen signaleren en de reparaties kunnen laten uitvoeren.
In 1999 heeft Dor Bahadur Bhandari, penningmeester van het bestuur van Vajra Foundation Nepal, de leiding over het project op zich genomen. Hij werd het laatste gedeelte van het jaar door René Veldt bijgestaan. Zij begonnen met de distributie van parabolische zonnekokers, ofwel parabolen, en trainden de Bhutanese vluchtelingen in het gebruik hiervan.
Kersvers getrainde vluchtelingen met hun parabool en hooikist
Tevens ontwikkelden Dor en René een praktische hooikist die de vluchtelingen naast de parabolische zonneoven kunnen gebruiken. Doordat de gerechten in de hooikist veel langzamer afkoelen en zo kunnen nagaren, hoeft de oven minder lang te worden gebruikt. Zo kan met dezelfde parabolische zonneoven vrijwel tweemaal zoveel rijst per dag worden gekookt. De hooikist is gemaakt van plaatselijk verkrijgbare materialen, waaronder bamboe en door vluchtelingen genaaide kussentjes.
Intussen was het werk in de kampen dusdanig toegenomen, dat er een klein kantoortje nodig was voor administratieve werkzaamheden, het testen van de zonneovens en om onze medewerkers en vrijwilligers te huisvesten.
Bord bij het kantoor van Stichting Vajra in Damak
Voor de activiteiten in de vluchtelingenkampen is Stichting Vajra afhankelijk van de toestemming van de UNHCR en de Nepalese overheid, die gelukkig over het project te spreken zijn. Aan het begin van 2000 wilde de UNHCR echter een evaluatie en een testrapport van onze resultaten tot aan dat moment voordat wij tot uitbreiding van ons project mochten overgaan. Met de Universiteit Twente is toen een samenwerking opgezet voor een stage van de studenten Christine Hiemstra, Daniëlle van Corven, Rob Bekkenutte, Ivo Liebregts, Yvonne Koldenhof en Monica Laan. Zij zouden de verschillende prototypen van zonneovens die door Stichting Vajra in de kampen worden gebruikt, verder testen. Ook zouden zij zoeken naar alternatieven en aanpassingen voor de gebruikte typen en beschrijven op welke wijze massaproductie zou kunnen worden opgezet.
De parabolische zonnekoker kwam duidelijk als beste uit de bus. Deze is weliswaar duurder dan de box cooker, maar de parabool kan door zijn snelle verhitting met vier gezinnen worden gedeeld, waardoor de aanschafprijs per gezin ongeveer gelijk is. Onze onderzoeksgegevens tonen nu aan dat een enkele parabooloven zo'n elf kilo rijst of veertig liter water op één dag kan koken. Testen en navraag bij de gebruikers wezen uit dat over het gehele jaar circa 25% brandstof kan worden bespaard. De UNHCR en de Nepalese overheid waren enthousiast over deze uitkomst. De UNHCR overwoog zelfs om samen met Stichting Vajra het zonneovenproject voort te zetten, maar moest zich later toch terugtrekken. De UNHCR wordt namelijk steeds verder gekort, in 2001 opnieuw met bijna een miljoen gulden, en kan zich geen nieuwe projecten meer veroorloven.
Het Alternative Energy Promotion Center in Kathmandu heeft het project ook bezocht en een aanbeveling gedaan, waardoor de Nepalese overheid Stichting Vajra nu toestaat om reflectoren zonder betaling van invoerrechten in Nepal te importeren. Ook subsidieert de Nepalese overheid nu solar cookers die Stichting Vajra in Nepal op de markt brengt.
In november 2000 bezocht Maarten Olthof de kampen samen met de Duitse energiedeskundige Karl Kölle. Karl heeft in Kathmandu een werkplaats voor alternatieve energietechnologie opgericht. Hij was bijzonder onder de indruk van de door Stichting Vajra bereikte resultaten. Hij wil ons helpen met het inrichten van een grotere en professionele werkplaats zodat de productie kan worden opgevoerd. Hierbij zoekt hij graag mee naar de benodigde financiële middelen en hij heeft daartoe Stichting Vajra aanbevolen bij het Duitse bedrijf EG Solar, producent van de parabolen. Met EG Solar heeft Stichting Vajra inmiddels contact gehad. Zij hebben ons inmiddels voor het jaar 2001 een subsidie toegekend van € 4538,-. Dit bedrag wordt uitgekeerd in de vorm van reflectoren voor parabolen. Het plan is nu om Beldangi-i, het kamp waar Stichting Vajra met de introductie is begonnen, volledig met zonneovens uit te rusten. In dit kamp wonen ruim 15.000 mensen. Hiermee zou een bedrag gemoeid zijn van circa Ÿ 150.000, een bedrag dat men overigens in een jaar ongeveer kan besparen door het gebruik van zonneovens.
Aangezien de olie in Nepal in een jaar tijd 100% duurder is geworden en de UNHCR overweegt de hoeveelheid brandstof per gezin met 25% terug te brengen, kan solar cooking een nog voordeliger alternatief worden. Bovendien behoedt het de omringende bossen voor onnodige houtkap. De zon kookt in Nepal steeds meer: in 2000 heeft Stichting Vajra het aantal gebruikers van zonneovens met 600 uitgebreid. In totaal profiteren nu ruim 3000 mensen van de voordelen van solar cooking. Tevens hebben bijna 500 gezinnen een hooikist van bamboe ontvangen waarin gekookt eten warm kan worden gehouden. Bovendien zijn zij getraind in het gebruik hiervan. Dit maximaliseert het gebruik van de zonneoven. Ook bij het gebruik van een brander, wanneer de zon eens verstek laat gaan, blijkt de hooikist hun brandstof uit te sparen!
De kosten van het project zijn gedekt door een flink aantal verschillende sponsors. Met name Stichting Vluchteling, Stichting Overal en Bilance hebben een flinke financiële bijdrage geleverd. Uw bijdrage aan het zonneovenproject is ook zeer welkom!
Wilt u dit project steunen klik dan hier.
Â
Â
Interessante links
http://solarcooking.org
http://home.t-online.de/home/eg-solar/